10 σκέψεις του Ζαν-Πωλ Σαρτρ για το νόημα της ζωής

«Μια χαμένη μάχη είναι η μάχη που νομίζεις ότι έχασες»
ΚΛΑΣΙΚΕΣ
4088 προβολές
 

Συντακτική Ομάδα ΙΟΥΝ 21. 2017
από Συντακτική Ομάδα


Ο Ζαν-Πωλ Σαρτρ21 Ιουνίου 1905 - 15 Απριλίου 1980) ήταν Γάλλος φιλόσοφος, ο κυριότερος εκπρόσωπος του φιλοσοφικού υπαρξισμού και φαινομενολογίας. Tο 1964, αρνήθηκε να παραλάβει το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας, αναφέροντας πως ένας συγγραφέας δεν πρέπει να επιτρέψει στον εαυτό του να μετατραπεί σε θεσμό. Θεωρείται ο άνθρωπος που σημάδεψε την φιλοσοφία του 20ού αιώνα.

H ιστορία του μικρού μαθητή

Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, διηγείται ο Σαρτρ, ένας μαθητής του ζήτησε τη βοήθειά του για ένα σοβαρό ηθικό πρόβλημα που τον απασχολούσε.Οι Γερμανοί είχαν εκτελέσει τον πατέρα του μαθητή του, ο οποίος έκτοτε ανέλα­βε την υποχρέωση να φροντίζει τη μητέρα του, μια και δεν είχε άλλον στον κόσμο αυτή, για να τη συντηρεί. Κάποια στιγμή δίνεται η ευκαιρία στο μαθητή του να συμμετάσχει στην Αντίστα­ση κατά των Γερμανών. Αυτός, πέρα από το πατριωτικό ενδιαφέρον, είχε έναν πρό­σθετο, προσωπικό λόγο να θέλει να πολεμήσει εναντίον των Γερμανών, Υπερασπι­ζόμενος την πατρίδα του πίστευε ότι θα μπορούσε να εκδικηθεί για τον άδικο χαμό του πατέρα του. Όμως, αν έπαιρνε μια τέτοια απόφαση, η μάνα του θα έμενε εντε­λώς απροστάτευτη, με κίνδυνο να πεθάνει κιόλας.
Το ηθικό πρόβλημα, για το οποίο ο μαθητής ζητούσε τη βοήθεια του Σαρτρ, απο­κρυσταλλωνόταν στο δίλημμα: να πάει στην Αντίσταση, εγκαταλείποντας τη μάνα του στην τύχη της, ή να μείνει κοντά στη μητέρα του, αδιαφορώντας για την πατρίδα του; Ποια από τις δύο επιλογές ήταν η σωστή, ώστε να την ακολουθήσει; Το βέβαιο, σκέφτηκε ο Σαρτρ, είναι ότι η παραδοσιακή ηθική με τις καθιερωμένες αρχές της δε θα μπορούσε να προσφέρει καμιά βοήθεια στο μαθητή του.

Αν, ας πούμε, έκανε ό,τι υπαγορεύει η χριστιανική αρχή «αγάπα τον πλησίον σου», το δίλημμα γι’ αυτόν θα παρέμενε. Ποια από τις δύο – η μάνα του ή η πατρίδα του – ήταν ο πλησίον, ώστε να την αγαπήσει και να της προσφέρει τη βοήθειά του; Ο χριστιανισμός δε μας ορίζει ποιος μπορεί να είναι ο πλησίον. Ακόμα και τον εχθρό μας τον θεωρεί πλησίον και γι’ αυτό μας προτρέπει να τον αγαπάμε.

Την ίδια δυσκολία, σημειώνει ο Σαρτρ, θα αντιμετώπιζε στο πρόβλημά του ο μαθητής του και αν, ακολουθώντας τη μέθοδο του Καντ, υιοθετούσε την αρχή «να μεταχειρίζεσαι τον άλλο ως σκοπό, ποτέ απλώς ως μέσο». Και στην περίπτωση αυτή, το δίλημμά του «ποια από τις δύο να επιλέξω: τη μάνα μου ή την πατρίδα μου;» θα παρέμενε.  Γιατί στην εν λόγω αρχή δε λαμβάνε­ται υπόψη το γεγονός ότι μερικές φορές, στην προσπάθειά μας να μεταχειριστούμε κάποιον συνάνθρωπο μας ως σκοπό, υποχρεωνόμαστε να χρησιμοποιήσουμε κάποι­ον άλλο ως μέσο. Στην περίπτωσή του ακριβώς, ο μαθητής, επιλέγοντας, ας πούμε, να μείνει κοντά στη μητέρα του, θα είχε μεταχειριστεί μεν αυτή ως σκοπό, αλλά, συγχρόνως, θα είχε χρησιμοποιήσει την πατρίδα ως μέσο, και, αντιστρόφως, αν απο­φάσιζε να πάει στην Αντίσταση, θα είχε μεταχειριστεί μεν την πατρίδα ως σκοπό, αλλά, συγχρόνως, θα είχε χρησιμοποιήσει τη μητέρα του ως μέσο. Η ηθική αρχή  λοιπόν «να μεταχειρίζεται τον άλλο ως σκοπό, ποτέ απλώς ως μέσο» δε μας προσφέρει καμιά διέξοδο στα διλήμματά μας. Τούτο, κατά το Σαρτρ, ισχύει για όλες ης ηθικές αρχές που έως τώρα, κατά καιρούς, έχουν καθιερωθεί στην κοινωνία μας. Γι’ αυτό η προτροπή του Σαρτρ προς το μαθητή του ήταν “εμπιστέψου το συναίσθημά σου”.  Αυτό σήμαινε ότι έπρεπε να αγνοήσει όλες τις αρχές, σύμφωνα με τις οποίες έχουμε συνηθίσει να ρυθμίζουμε τη συμπεριφορά μας, και να αποφασίσει εντελώς μόνος του για εκείνο που όφειλε να πράξει.

Ο τρόμος της ελευθερίας και η κακή πίστη

Η προτροπή αυτή του Σαρτρ, όπως ο ίδιος αναγνωρίζει, κάθε άλλο παρά ανώδυνη θα μπορούσε να θεωρηθεί για το μαθητή του. Αποδεχόμενος ο τελευταίος αυτός να αποφασίσει μόνος του για εκείνο που έπρεπε να πράξει, ήταν υποχρεωμένος συγχρόνως να αναλάβει ολόκληρη την ευθύνη για τις συνέπειες της όποιας απόφασής του. Αν, ας πούμε, ο μαθητής αποφάσιζε να πάει στην Αντίσταση, αφήνοντας πίσω του τη μάνα του, και πέθαινε αυτή εξαιτίας της εγκατάλειψής της, εν ονόματι ποιας αρχής θα μπορούσε να δικαιολογηθεί για την πράξη του αυτή; Οι διαστάσεις της ευθύνης του μαθητή για την πράξη του, αλλά και κάθε άλλου ανθρώπου που αποφασίζει να πράξει εντελώς ελεύθερα, ανεξάρτητα από καθιερωμένες αξίες και κατεστημένες αρχές της κοινωνίας, είναι τεράστιες – τόσο μεγάλες, που αισθάνεται να καταλαμβάνεται από τον τρόμο.


Πηγές:
nobelprize.org
On Jean-Paul Sartre from Pegasos Author's Calendar
Βικιπαιδεια
Scinece Archives
LIKE:
13
Αν αισθάνεσαι μοναξιά όταν είσαι μόνος, έχεις κακή παρέα.

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
11
Όταν οι πλούσιοι κάνουν πόλεμο, είναι οι φτωχοί που πεθαίνουν. 
 

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
10
Μια χαμένη μάχη είναι η μάχη που νομίζεις ότι έχασες.

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
8
Θέλω να διατηρήσω τον κόσμο όπως είναι, όχι γιατί μου φαίνεται καλός - αντίθετα τον θεωρώ άθλιο - αλλά γιατί ζω μέσα σ’ αυτόν και δεν μπορώ να τον καταστρέψω χωρίς να καταστραφώ μαζί του.

 

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
7
Από τη στιγμή που η ελευθερία ρίξει τη φωτεινή της δέσμη στην καρδιά ενός ανθρώπου, οι θεοί είναι ανίσχυροι απέναντί του.


 
 

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
7
Μισώ τα θύματα που σέβονται τους δήμιους τους.

 
 
 
 

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
6
Ο κηπουρός μπορεί ν’ αποφασίζει τι είναι καλό για το καρότο, όμως κανένας δεν μπορεί ν’ αποφασίζει τι είναι καλό για τον άλλον.
 
 

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
10
Ο άνθρωπος είναι οι επιλογές του.

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

LIKE:
8
Η ζωή σταματά να έχει νόημα από τη στιγμή που χάνεις την ψευδαίσθηση ότι είσαι αιώνιος.

Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου

Like:
10
Σχόλιο(α)
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΠΟ ΚΛΑΣΙΚΕΣ
Ellis Island, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στις ΗΠΑ
Ellis Island, αναζητώντας μια καλύτερη ζωή στις ΗΠΑ
ΙΑΝ 26. 2016
1421
Η ταινία. Η ιστορία.
Μαρίκα Κοτοπούλη - Ίωνας Δραγούμης
Μαρίκα Κοτοπούλη - Ίωνας Δραγούμης
ΜΑΙ 03. 2017
1468
Η ιστορία ενός μεγάλου έρωτα
Σ᾿ αυτὸ τον κόσμο,που ολοένα στενεύει,ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους
Σ᾿ αυτὸ τον κόσμο,που ολοένα στενεύει,ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους
ΙΑΝ 18. 2016
3118
Από την ομιλία του Γ. Σεφέρη στην απονομή του Νομπελ Λογοτεχνίας
 17 σκέψεις του Ουίνστον Τσώρτσιλ
17 σκέψεις του Ουίνστον Τσώρτσιλ
ΑΥΓ 26. 2017
696
Οι αυτοκρατορίες του μέλλοντος είναι οι αυτοκρατορίες του νου
Σχόλια | Πατήστε για να δείτε τα σχόλια του άρθρου